1918–1939; Herstel en crisis

In 1918 werd de wapenstilstand aan het eind van WO I getekend in een spoorwegwagon. Duitsland moet zijn nederlaag erkennen. Met het einde van de Eerste Wereldoorlog begon een nieuw tijdperk. Dat werd gekenmerkt door het wegvallen van de oude zekerheden van het leven. De vooroorlogse generatie had houvast aan de maatschappelijke ordening gehad. De generatie die de Eerste Wereldoorlog had meegemaakt en de periode daarna had de betrekkelijkheid ingezien van al deze zekerheden. De gevestigde staatsorde was door de val van eeuwenoude vorstenhuizen aan het wankelen gebracht. De kerkelijke leerstellingen werden door hen die hadden leren twijfelen aan de gevestigde opvattingen eveneens verworpen. Het was dan ook geen wonder dat men zich, om al het doorstane leed te vergeten, in koortsachtige vrolijkheid en activiteiten stortte.

Terwijl de volkeren zich begonnen te herstellen van de wonden uit de Eerste Wereldoorlog en de Volkenbond beschouwden als dé plaats waar de internationale politiek weer gezond zou worden gemaakt, kwamen veel landen onder de heerschappij van dictators. Ondertussen beleefde Amerika, zelfgenoegzaam afgesloten van Europa, de hausse van de onstuimige jaren ’20: de ‘roaring twenties’. In Europa kwam de emancipatie in alle geledingen goed op gang en floreerden ook de kunsten als nooit tevoren. Er werd op allerlei gebieden naar nieuwe vormen van de samenleving, naar nieuwe menselijke contacten, kortom naar de ‘nieuwe mens’ gezocht. Logischerwijs liet men hierbij de banden met het verleden los.
In november 1918 riep de socialistische voorman P.J. Troelstra de Nederlandse arbeiders op de macht te grijpen. De revolutionaire geest die de andere Europese landen in zijn greep had, sloeg in Nederland echter niet aan. Hoewel de spanning hier en daar in het land erg opliep, is er geen sprake van een val van de monarchie. Het hoogtepunt van de opgezette Oranjefurie vormde het grootscheepse manifestatie op het Haagse Malieveld, die op 18 november op touw werd gezet. Wilhelmina, prins Hendrik en de kleine prinses Juliana kwamen in een rijtuig aan. Het Wilhelmus klonk en iedereen zag het kleine prinsesje met haar witte zakdoek wuiven. Het was iedereen nu duidelijk: De revolutie is mislukt.

Een belangrijk moment was de Beurskrach, de ineenstorting van de New Yorkse effectenbeurs op donderdag 24 oktober 1929. De belangrijke positie van de VS op de internationale markt maakte dat de nationale economische crisis, die hierop volgde, zich als een olievlek over heel de wereld uitbreidde. in eerste instantie de ‘harde gulden’ met als gevolg grote werkloosheid. Bezuinigingen door overheid en bedrijfsleven verergerden de crisis. De beste remedie bleek verruiming van werkgelegenheid. Men ging inzien dat het beter was begrotingstekorten te hebben dan massawerkloosheid. Zo kwamen er op den duur werkverschaffingsprojecten voor werklozen. Zij voerden dan werk uit voor de overheid in ruil voor een uitkering (b.v. het graven van kanalen en het ontginnen van woeste gronden). In de VS zag president Roosevelt in dat ingrijpen door de overheid onvermijdelijk was. Zijn New Deal herstelde het vertrouwen. Ons land ondervond ook de gevolgen van de crisis.

Belangrijke personen

H. Colijn (1869-1944)
Hendrikus Colijn was een Nederlands militair, topfunctionaris en politicus van de Antirevolutionaire Partij. Van 1925 tot 1926 en van 1933 tot 1939 was hij in vijf kabinetten voorzitter van de ministerraad.
Adolf Hitler (1889-1945)
Tijdens de wereldcrisis in de vroege jaren ’30, toen 40% van de Duitsers werkloos was, kreeg Hitler zijn kans. In 1938 kondigde Adolf Hitler aan dat hij alle Duits sprekende volken binnen en buiten zijn ‘Reich’ zou ‘beschermen’ in het kader van zijn ‘Heim-ins-Reich-Politiek’.
Cornelis Lely (1854-1924)
Nederlandse ingenieur, waterbouwkundige, minister, gouverneur en politicus. Lely ontwierp in 1891 een plan voor de afsluiting van de Zuiderzee, waarop deze in 1932 door de Afsluitdijk definitief werd afgesloten en het IJsselmeer ontstond. De plaatsen Lelystad in de Nederlandse provincie Flevoland en Lelydorp in Suriname, zijn naar hem genoemd.